รักษ์คลองอู่ตะเภา ฟื้นชีวิตให้สายน้ำ
หน้าแรก ข้อมูลทั่วไป สารคดี ฟอรั่ม มีอะไรใหม่
Article Home.
หมวด
ทั่วไป (66)
เมืองน่าอยู่ (28)
ขยะ! ขยะ! ขยะ! (12)
สิ่งแวดล้อม (103)
น้ำ (35)
สิบปี การฟื้นฟูคลองสำโรง
บทความ >> สิ่งแวดล้อม (บทความ)
สิบปี การฟื้นฟูคลองสำโรง
คลองสำโรงเป็นลำคลองธรรมชาติที่กั้นเขตเทศบาลเมืองสงขลา กับสุขาภิบาลตำบลเขารูปช้างมี ความยาวประมาณ 5 กิโลเมตร และยังเป็นลำคลองที่เชื่อมระหว่างทะเลสาบสงขลากับอ่าวไทย โดยไม่ต้องเดินเรืออ้อมให้เสียเวลา ในอดีตคลองสำโรง มีความกว้างถึง 45 เมตร ธรรมชาติสองฝั่งคลองอุดมไปด้วยพืชพันธุ์ไม้ป่าชายเลน เช่น ต้นสำโรง ต้นแป้ง ต้นปรุง ต้นตุ่ม โกงกาง น้ำใสสะอาด ไหลเวียนตลอดสาย ระบบนิเวศน์มีลักษณะพิเศษ เนื่องจากลมฟ้าอากาศที่อยู่ใกล้ทะเล ทำให้น้ำมีถึง 3 ประเภท คือ น้ำจืด น้ำกร่อย และน้ำเค็ม หมุนเวียนผลัดเปลี่ยนกันไปตามฤดูกาล สัตว์น้ำชุกชุม อุดมสมบูรณ์ ริมคลองสำโรงในอดีตมีชาวบ้านอาศัยอยู่ไม่ถึง 50 ครอบครัว ส่วนใหญ่เป็นชาวประมง ซึ่งอาศัยลำน้ำเป็นเส้นทางสู่อ่าวไทยหรือทะเลสาบอันเป็นแหล่งทำมาหากิน ถ้าเป็นฤดูมรสุม ลมแรงคลองสำโรงยังเป็นที่หลบคลื่นลมของเรือน้อยใหญ่อีกด้วย ความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของลำน้ำสายนี้เกิดขึ้นในปี 2462 เมื่อพ่อค้าชาวจีนมาตั้งโรงงานทำกระเบื้องและอิฐเผา เนื่องจากดินริมคลองสำโรงมีคุณภาพดี เหมาะสำหรับใช้ทำกระเบื้องและอิฐ ทุกวันนี้ถึงแม้การทำกระเบื้องและอิฐเผาจะซบเซาไปแล้ว แต่ก็ก่อให้เกิดชุมชนขนาดใหญ่ในปัจจุบัน ที่เรียกว่าชุมชนเตาอิฐ

ในปี 2503 เกิดจากไล่ที่ชาวบ้านอีกครั้ง เมื่อจอมพล สฤษณ์ ธนะรัตน์ ขณะเดินพักผ่อนอยู่ที่ชายหาดแหลมสนอ่อน เกิดไปเหยียบอุจจาระชาวบ้านเข้าโดยไม่เจตนา จึงให้ทางการย้ายชาวบ้านบริเวณแหลมสนอ่อนทั้งหมดไปอยู่บริเวณชายหาดทะเลอ่าวไทยบริเวณอ่าวละวะปากน้ำของคลองสำโรง จนกลายเป็นชุมชนเก้าเส็งในปัจจุบัน

แต่ความเปลี่ยนแปลงทั้ง 2 เหตุการณ์ดังกล่าวยังพอทำเนา ไม่หนักหนาสาหัสเท่ากับการขยายตัวของอุตสาหกรรมแปรรูปสัตว์น้ำ เมื่อราวๆ ปี 2515 ที่เข้ามาตั้งโรงงานอยู่ริมคลองถึง 12 โรงงานด้วยกัน และยังทำให้สองฝั่งคลองสำโรงเป็นแหล่งแรงงานที่ประชาชนอพยพมาอยู่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่งในปี 2532 มีประชาชนอาศัยอยู่ริมคลอง ไม่ต่ำกว่า 1,000 ครอบครัวมีการรุกล้ำเขตคลอง อดีตที่เคยกว้างถึง 45 เมตร เหลือเพียง 7 เมตร น้ำที่ใสกลายเป็นสีดำสนิท ขยะลอยฟ่อง ส่งกลิ่นเน่าเหม็น ลำน้ำตื่นเขิน มีการสร้างถนนข้ามคลอง เพียงการฝังท่อระบายน้ำไว้เท่านั้น เรือไม่สามารถแล่นตลอดลำคลองได้อีกต่อไป ระบบนิเวศน์ของคลองสำโรงได้สูญสิ้นทั้งระบบ

ในปี 2531 องค์กรพัฒนาเอกชนชื่อ "โครงการพัฒนาชุมชนแออัดภาคใต้" ซึ่งเป็นกลุ่มเล็กๆ เพียง 4-5 คน ได้ทำการสำรวจและเก็บข้อมูลชุมชนแออัดในเขตเทศบาลเมืองสงขลา มีอยู่หลายชุมชนที่ตั้งอยู่สองฝั่งคลองสำโรง พร้อมกับลงทำงานในพื้นที่ชุมชน เช่น ชุมชนเก้าเส้ง ชุมชน บ่อหว้า เป็นต้น

การดำเนินงานในระยะแรกๆ ได้จัดให้มีกิจกรรมภายในชุมชนขึ้น เช่น การเก็บขยะ การลอกคลอง การรื้อสิ่งกีดขวางทางน้ำ ตลอดจนได้จัดให้มีการพูดคุย แลกเปลี่ยน เพื่อหาทางออกในการแก้ไขปัญหาร่วมกัน และ ณ จุดนี้ ชาวชุมชนก็ได้ข้อสรุปว่า "ต้องร่วมมือ ร่วมแรง ร่วมใจ รักษาคลองตลอดสายให้ได้" จนในที่สุดก็ก่อให้เกิด "คณะกรรมการฟื้นฟูคลองสำโรง" ขึ้น โดยชาวชุมชนเอง อย่างไรก็ตาม ลำพังชาวชุมชนแออัด อาจไม่ทำให้คลองสำโรงคืนชีพขึ้นมาได้ หากไม่ได้รับความร่วมมือจากบุคคลที่หลากหลาย ทั้งนักวิชาการ เทศบาล โรงงานอุตสาหกรรม และบุคคลทั่วไป ดังนั้นทิศทางก้าวต่อไป จึงมุ่งขยายความคิดให้ความรู้เพื่อประสานความร่วมมือออกสู่ภายนอกมากขึ้นรวมทั้งได้เสนอโครงการพัฒนาคลองไปยังส่วนงานต่างๆ เพื่อขอทุนดำเนินการ ซึ่งก็ได้รับการสนองตอบร่วมมือรักษาคลองสำโรงเป็นอย่างดี เช่น

ระยะเวลาการพัฒนาที่กล่าวมาข้างต้น 10 ปี เต็มที่ชุมชนได้พัฒนาคลองอย่างต่อเนื่องและส่งผลให้กับคนริมคลองอื่นๆ ทั่วประเทศได้ตระหนักถึงปัญหาของคลองและได้ร่วมแรงพัฒนาคลองในหลายแห่ง เช่น คลองแม่ข่า จ.เชียงใหม่ คลองต่างๆ ในกรุงเทพฯ เป็นต้น

ณ วันนี้ผลจากการร่วมแรงร่วมใจทำงานกันอย่างต่อเนื่อง ชาวชุมชนมีองค์การชุมชนที่เข้มแข็งเชื่อมั่นในความสามารถของตนเองและเพื่อน ได้รับการยอมรับจากองค์กรพัฒนาต่างๆ อย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ได้รับการยกย่องและกล่าวขายจาก UNDP ถึงความสำเร็จของการจัดการสิ่งแวดล้อมชุมชน โดยชาวชุมชน พวกเขามีเครือข่ายสิ่งแวดล้อมและเครือข่ายกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการพัฒนาที่เข้มแข็ง มีสมาชิก 22 ชุมชน ทั่วทั้งเทศบาลเมืองสงขลา และเชื่อมต่อกับเครือข่ายพัฒนาอื่นๆ ทั่วประเทศ

ณ วันนี้ คลองสำโรงมีขยะน้อยลง น้ำใสสะอาดขึ้น ลำคลองลึกและกว้างขึ้น เรือประมงขนาดเล็กสามารถแล่นได้ แต่การไหลเวียนของน้ำ ยังไม่ตลอดสาย เนื่องจากกรมทางหลวงสร้างถนนเข้าเมืองสงขลา (ถนนไทรบุรี) ปิดทางน้ำ โดยมีการฝังท่อระบายน้ำขนาดเล็กไว้ (บล็อกคอนเวิร์ด) สูงกว่าระดับท้องลำคลอง เมื่อระดับน้ำในคลองต่ำ น้ำก็ไม่สามารถไหลได้ รวมทั้งการก่อสร้างสะพานข้ามคลองหลายแห่ง ไม่ถอนเสาไม้ค้ำออก ซึ่งกีดขวางทางเดินของน้ำ เรือไม่สามารถแล่นผ่านได้ตลอด

การบุกรุก ถมที่แนวคลอง ยังคงมีอยู่ จากผู้มีอิทธิพล ซึ่งทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางเดินของน้ำ แถมยังได้รับการออกเอกสารสิทธิได้อย่างถูกต้อง ณ วันนี้ คลองสำโรง ปัญหายังมีอยู่ รอความร่วมมือจากชาวสงขลาทุกคน ในอันที่จะทำให้ลำน้ำใสสะอาดบริสุทธิ์ ดุจเช่นในอดีต

กิจกรรมรณรงค์ เพื่อประสานความร่วมมือ ที่จัดโดย "คณะกรรมการฟื้นฟูคลองสำโรง" ตลอดเวลา 10 ปี ที่ผ่านมา นอกจากมีจุดประสงค์เพื่อต้องการให้ชาวสงขลาได้รับทราบถึงสภาพข้อเท็จจริงของคลองสำโรงร่วมกัน แลกเปลี่ยนประสบการณ์และตระหนักในการร่วมกันรักษาปกป้องสิ่งแวดล้อม "สร้างโลกใสในบ้านเกิด" แล้ว ยังจะเป็นบทเรียนในการพัมนาสิ่งแวดล้อมให้กับชุมชนริมคลองและชุมชนทั่วไปอีกด้วย นอกจากนี้ กิจกรรมล่องคลองสำโรง โดยลงเรือที่ปากคลองด้านทะเลอ่าวไทยหรืออ่าวละวะแล้วช่วยกันหามเรือข้ามถนนไทรบุรีที่สามแยกโหมแรง ด้านทะเลสาบ นอกจากจะทำการสำรวจสภาพคลองสำโรงให้เห็นถึงอุปสรรคของทางเดินของน้ำแล้วยังแสดงออกให้สังคม โดยเฉพาะอย่างยิ่งหน่วยงายของรัฐได้เห็นว่า การพัฒนาด้านวัตถุที่ดำเนินการ โดยภาครัฐที่ไม่สอดคล้องกันสภาพข้อเท็จจริงได้สร้างความเสียหายอย่างมากมายต่อวิถีชีวิตของคนรวมทั้งสิ่งแวดล้อม และควรได้รับการแก้ไขโดยด่วน

โดย kai (ip:61...150)  เมื่อวันที่ 6 ธ.ค. 2547 21:39:15 น.

 print friendly version 
 จำนวนคนดู 1826 ครั้ง
 แสดงความคิดเห็น

กรณีที่ท่านไม่ได้เป็นสมาชิก กรณีที่ท่านเป็นสมาชิก
ชื่อผู้ตั้งหัวข้อ  ! username
อี-เมล์ password
ข้อความ :: !
Bold Italic Underline Left Center Right Ordered List Bulleted List Text Color Background Color Hyperlink Image Horizontal Rule
งง ยิ้มยิงฟัน หน้าบึ้ง โกรธ ง่วง กรอกตา ยิ้ม แลบลิ้น ขยิบตา เยี่ยม มาดเท่ห์
รูปภาพ : Options
ป้อนเลข 0 ในช่อง - > เพื่อเป็นการตรวจสอบและป้องกัน spam message
 Member username  password remember me  สมัครสมาชิก  Go to top.
 Web Statistics : online 0 member(s) of 0 user(s) from all 203 member(s). SoftGanz Group. My Sql Database Server. PHP. The Apache. Mozilla. Nedstat Basic - Free web site statistics
Personal homepage website counter
User count is 5397434 person(s) and 15768533 hit(s) since Apr,27 2004 , current hit 1 time(s).
The Coca-Cola Foundation